PrEP: Lá chắn chủ động bảo vệ bạn trước HIV

Dự phòng lây nhiễm HIV hiệu quả với PrEP

PrEP là việc sử dụng thuốc kháng vi rút (ARV) cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ cao, nhằm ngăn ngừa HIV xâm nhập và gây nhiễm cho cơ thể. PrEP có hai cách sử dụng: sử dụng hàng ngày và sử dụng theo tình huống (uống trước và sau khi quan hệ tình dục theo chỉ định của bác sĩ). 

Theo báo cáo 6 tháng đầu năm 2026 của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Cần Thơ, có 443 người đăng ký sử dụng PrEP mới; số người đang sử dụng PrEP là 2.813 người. Tỷ lệ người duy trì sử dụng PrEP trên 3 tháng đạt 81%.

Theo tài liệu dự án tăng cường hỗ trợ kỹ thuật phòng, chống HIV/AIDS (EPIC), PrEP được tiến hành dựa trên sử dụng thuốc ARV cho người chưa nhiễm HIV, nhưng có hành vi nguy cơ cao lây nhiễm HIV để dự phòng lây nhiễm HIV.

Ở Việt Nam, chương trình PrEP chủ yếu sử dụng thuốc phối hợp hai hoạt chất Tenofovir và Emtricitabine (TDF/FTC). Khi uống, nồng độ thuốc ARV trong máu ngăn chặn HIV xâm nhập; nếu HIV có xâm nhập được vào cơ thể cũng không thể nhân lên. Từ đó, dự phòng được lây nhiễm HIV. Người sử dụng PrEP nếu tuân thủ tốt theo đúng hướng dẫn của thầy thuốc có thể giảm nguy cơ lây nhiễm HIV tới hơn 90%.

Người có nhu cầu sử dụng PrEP cần đến các cơ sở cung cấp dịch vụ PrEP để được các bác sĩ khám, tư vấn, xét nghiệm, chỉ định điều trị và kê đơn, hướng dẫn sử dụng.

Tăng cường tư vấn, xét nghiệm và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV

Việc thực hiện quy trình đánh giá nguy cơ, tư vấn, xét nghiệm và theo dõi chặt chẽ giúp bảo đảm an toàn cho khách hàng, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống HIV/AIDS.

Theo quy trình đánh giá nguy cơ nhiễm HIV và chỉ định điều trị PrEP, trước khi sử dụng dịch vụ, khách hàng được tư vấn về lợi ích của PrEP, các quy định xét nghiệm HIV và những xét nghiệm cần thiết khác, đồng thời trao đổi về mong muốn sử dụng phương pháp dự phòng này. Khách hàng được xét nghiệm HIV bằng mẫu máu nhằm xác định tình trạng nhiễm HIV trước khi xem xét chỉ định phù hợp.

Đối với trường hợp đã có kết quả xét nghiệm HIV, cơ sở y tế xem xét thời điểm thực hiện xét nghiệm và kết quả để có hướng xử trí tiếp theo. Trường hợp chưa xét nghiệm, khách hàng được tư vấn và thực hiện xét nghiệm HIV. Nếu kết quả có phản ứng và được khẳng định nhiễm HIV, khách hàng được chuyển sang điều trị bằng thuốc kháng vi rút (ARV). Với trường hợp có phơi nhiễm HIV trong vòng 72 giờ qua, cần được đánh giá để xem xét điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) kịp thời.

Đối với khách hàng được chỉ định sử dụng PrEP, đặc biệt là người đến khám lần đầu, nhân viên y tế tiến hành lập bệnh án, thăm khám và khai thác tiền sử sức khỏe. Nội dung đánh giá bao gồm các triệu chứng nghi ngờ hội chứng nhiễm HIV cấp tính, nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, viêm gan B, bệnh thận và các bệnh lý khác. Bên cạnh đó, khách hàng được hỏi về các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm cả hormone khẳng định giới, cũng như những yếu tố liên quan đến nguy cơ bạo lực, sử dụng rượu và chất gây nghiện.

Trên cơ sở đánh giá ban đầu, khách hàng được tư vấn về hình thức sử dụng PrEP, thời gian thuốc đạt hiệu quả bảo vệ và thời gian hiệu quả bảo vệ giảm sau khi ngừng sử dụng. Các xét nghiệm cần thiết được chỉ định, gồm xét nghiệm creatinine đánh giá chức năng thận, kháng thể viêm gan C (anti-HCV), kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) và xét nghiệm các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục thường gặp. Theo quy trình, đơn thuốc PrEP lần đầu được kê với thời gian sử dụng tối đa 30 ngày.

Sau khi kê đơn, khách hàng tiếp tục được tư vấn về các tác dụng không mong muốn có thể gặp và cách xử trí; hướng dẫn sử dụng bao cao su để phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, phòng tránh thai và giới thiệu đến các dịch vụ can thiệp dự phòng khác khi cần thiết. Nhân viên y tế đồng thời nhấn mạnh việc tuân thủ sử dụng thuốc, hẹn lịch tái khám và giới thiệu khách hàng đến chuyên khoa phù hợp nếu có bệnh lý kèm theo.

Việc thực hiện đầy đủ các bước từ đánh giá nguy cơ, xét nghiệm, tư vấn đến kê đơn và theo dõi sau điều trị là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ PrEP. Qua đó, góp phần giúp người có nguy cơ tiếp cận các biện pháp dự phòng HIV phù hợp, chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và giảm nguy cơ lây truyền HIV trong cộng đồng.

Bài, ảnh: Duy Lê