Dinh dưỡng hợp lý trong điều trị đái tháo đường

Thứ hai - 16/11/2026 20:41
Ngay sau khi xác định chẩn đoán đái tháo đường, người bệnh thường được bác sĩ tư vấn về chế độ ăn uống và tập luyện thể lực trước khi kê đơn thuốc. Điều này cho thấy dinh dưỡng giữ vai trò cốt lõi trong kiểm soát đường huyết và hỗ trợ quá trình điều trị. Chế độ dinh dưỡng hợp lý là một trong những yếu tố quan trọng giúp người bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết, duy trì cân nặng và hạn chế nguy cơ biến chứng.
39 BAI DAI THAO DUONG VA DD 01
Phương pháp Đĩa thức ăn (Plate Method) được áp dụng với một chiếc đĩa tròn có đường kính khoảng 20cm, chia thành ba phần theo tỷ lệ dinh dưỡng phù hợp.

Áp dụng nguyên tắc đĩa thức ăn để xây dựng khẩu phần hợp lý

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), không có một công thức dinh dưỡng chung duy nhất phù hợp với tất cả người bệnh. Chế độ ăn cần được cá thể hóa dựa trên thể trạng, tình trạng sức khỏe và bệnh lý đi kèm của từng người. Đặc biệt, người bệnh không nên tự ý kiêng khem quá mức, bởi điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn có thể gây căng thẳng tâm lý trong quá trình điều trị.

Theo BS.CKII Lưu Ngọc Trân, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ: Để giúp người bệnh dễ hình dung và thực hiện chế độ ăn tại nhà, phương pháp Đĩa thức ăn (Plate Method) được áp dụng với một chiếc đĩa tròn có đường kính khoảng 20cm, chia thành ba phần theo tỷ lệ dinh dưỡng phù hợp.

Trong đó, một nửa đĩa thức ăn (50%) dành cho các loại rau củ không chứa tinh bột như: rau cải xanh, bông cải, cà chua, dưa leo, bí ngồi... Đây là nhóm thực phẩm cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Chất xơ có tác dụng làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu, kéo dài cảm giác no và hạn chế cảm giác thèm ăn.

Một phần tư đĩa thức ăn (25%) dành cho nhóm thực phẩm giàu đạm tốt, bao gồm cá, thịt gia cầm đã bỏ da, thịt heo nạc lọc bỏ mỡ hoặc nguồn đạm thực vật từ đậu hũ, đậu xanh, đậu đỏ... Nhóm thực phẩm này giúp duy trì nguồn năng lượng cần thiết, tạo cảm giác no và phòng ngừa tình trạng teo cơ.

Phần tư đĩa còn lại (25%) dành cho nhóm tinh bột (Carbohydrate), có thể lựa chọn cơm trắng, cơm gạo lứt hoặc các loại ngũ cốc nguyên hạt. Tỷ lệ tinh bột trong khẩu phần có thể điều chỉnh tùy theo thể trạng. Đối với người bệnh có cân nặng bình thường, nhóm Carbohydrate có thể chiếm khoảng 50% tổng năng lượng khẩu phần. Trong khi đó, người bệnh thừa cân, béo phì cần giảm tỷ lệ này xuống khoảng 30-40% để hỗ trợ mục tiêu giảm từ 5-7% trọng lượng cơ thể.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn trái cây và sữa cũng cần được quan tâm. Người bệnh nên ưu tiên ăn trái cây tươi nguyên quả để tận dụng lượng chất xơ tự nhiên, hạn chế sử dụng nước ép trái cây vì đường trong nước ép có thể được hấp thu nhanh hơn. Đối với người bệnh có thể trạng gầy, suy dinh dưỡng hoặc ăn uống kém, có thể bổ sung các công thức dinh dưỡng chuyên biệt dành cho người đái tháo đường theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

39 BAI DAI THAO DUONG VA DD 02
Chế độ dinh dưỡng hợp lý là một trong những yếu tố quan trọng giúp người bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết, duy trì cân nặng và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Không nên loại bỏ hoàn toàn cơm và tinh bột

Một quan niệm sai lầm khá phổ biến là khi mắc bệnh đái tháo đường phải cắt bỏ hoàn toàn cơm và các loại thực phẩm chứa tinh bột. Theo BS.CKII Lưu Ngọc Trân, việc tự ý loại bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm này có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn. Khi lượng tinh bột cung cấp cho cơ thể bị cắt giảm quá mức, người bệnh có nguy cơ hạ đường huyết cấp tính với các biểu hiện như bủn rủn tay chân, vã mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt. Sau đó, cảm giác đói cồn cào có thể khiến người bệnh ăn vặt nhiều hơn, dẫn đến đường huyết tăng đột ngột sau ăn. Tình trạng này dễ tạo thành vòng luẩn quẩn, khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn.

Đặc biệt, đối với người bệnh đang điều trị bằng Insulin hoặc các nhóm thuốc kích thích tiết Insulin như Sulfonylurea, việc bỏ bữa hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến hôn mê. Vì vậy, người bệnh cần duy trì chế độ ăn phù hợp, không tự ý thay đổi khẩu phần hoặc điều chỉnh thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

Thay vì loại bỏ tinh bột, người bệnh cần chú ý kiểm soát lượng ăn và biết cách thay thế các thực phẩm có hàm lượng tinh bột tương đương. Chẳng hạn, một chén cơm có thể được thay thế bằng một chén bún hoặc một chén bánh phở; một chén mì hoặc 2/3 chén xôi; một trái bắp; một củ khoai lang khoảng 200g hoặc hai củ khoai tây; hay 150g khoai mì (sắn).

Nguyên tắc quan trọng là trong mỗi bữa ăn, người bệnh chỉ nên lựa chọn một loại thực phẩm cung cấp tinh bột theo lượng tương đương. Nếu đã ăn một chén cơm mà tiếp tục ăn thêm một trái bắp hoặc một củ khoai lang thì tổng lượng tinh bột nạp vào sẽ tăng gấp đôi, khiến đường huyết sau ăn tăng cao. Do đó, việc tính toán và phân bổ lượng tinh bột hợp lý có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát bệnh.

Ngoài cân nặng, người bệnh cần chú ý theo dõi vòng eo để đánh giá tình trạng tích tụ mỡ bụng và mỡ nội tạng. Đây là những yếu tố có liên quan trực tiếp đến tình trạng kháng Insulin. Đồng thời, cần kiểm tra đường huyết, huyết áp và mỡ máu hằng tháng hoặc ba tháng một lần theo lịch hẹn của bác sĩ chuyên khoa.

Sau bữa ăn khoảng 15 phút, người bệnh nên đi bộ nhẹ nhàng từ 10-15 phút. Hoạt động thể lực này giúp cơ bắp tiêu thụ một phần lượng đường vừa được hấp thu, qua đó hạn chế tình trạng tăng đường huyết sau ăn. Về lâu dài, người bệnh cần duy trì tổng thời gian vận động tối thiểu 150 phút mỗi tuần, có thể chia đều trong 5 ngày. Bên cạnh các bài tập thể lực thông thường, nên kết hợp từ 2-3 buổi tập kháng lực mỗi tuần như nâng tạ nhẹ khoảng 1kg hoặc tập với chai nước 500ml nhằm tăng cường sức cơ, hạn chế nguy cơ teo cơ, nhất là ở người cao tuổi.

Có thể thấy, dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát cân nặng và duy trì vận động thể lực là những yếu tố không thể thiếu trong quá trình điều trị đái tháo đường. Người bệnh cần chủ động xây dựng thói quen ăn uống khoa học, theo dõi các chỉ số sức khỏe định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Bên cạnh các chỉ định y khoa, sự quyết tâm và kiên trì thay đổi lối sống chính là chìa khóa quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, duy trì chất lượng cuộc sống và hạn chế những biến chứng do bệnh đái tháo đường gây ra.

Bài, ảnh: Quỳnh Chi

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

tuxetnghiem_phai
Thống kê
  • Đang truy cập239
  • Máy chủ tìm kiếm4
  • Khách viếng thăm235
  • Hôm nay93,057
  • Tháng hiện tại1,499,903
  • Tổng lượt truy cập49,591,132
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây